Պատերազմը օձագալար սողում է դեպի Ղարաբաղ, Հայաստան` ոտնատակ տալով խորհրդային առասպելները, պատրանքները, երազանքները. Հասկացավ հայ մայրը` իր որդին զինվոր է… Հասկացավ հայ կինը, որ ամուսինը զորավոր է, հասկացավ հարսնացուն` նշանածը պարտավոր է, հասկացավ մինչ անգամ փոքրիկն ու գոչեց.-Չվախենաս, Ղարաբաղ, Տիգրանիկն էլ զինվոր է: Ու օրհնանքը դուրս ելավ սեղմված ատամների արանքից, թառեց շուրթերին ու արձագանքեց հայոց լեռներում…հպարտ լեռներում…
Նախնադարում յուրաքանչյուր տոհմի անդամ կարծում էր, թե իր տոհմն առաջացել է որևէ կենդանուց, բույսից կամ առարկայից: Տոհմերը պաշտում էին դրանց ու անվանվում դրանց անուններով (ցուլի, կաղնու, արծվի և այլ տոհմեր): Բացի այդ, պաշտում էին նաև բնության երևույթները` կայծակը, քամին, անձրևը և այլն: Ջրի պաշտամունքին էին նվիրված ձկնակերպ քարե կոթողներ` «վիշապները»: Բնության շատ երևույթներ, օրինակ` բուսականության ծաղկումը, ջրի ասռչելը, նախնադարյան մարդը բացատրում էր ոգիների ազդեցությամբ: Այդ բոլորին նա զոհեր (մատաղ) էր մատուցում, աղերսում նրանց` խնայել իրեն, կատարել իր խնդրածը:
Նախնադարյան մարդը հավատում էր, որ հանգուցյալները, հատկապես իր մեռած հայրերն ու պապերը, մասնակցում են իր կյանքին, իրեն հաջողություն կամ անհաջողություն բերում: Ուստի, նա նրանց ևս աղոթում էր ու զոհեր մատուցում:
Այս բոլոր հավատալիքների կուտակումից հետզհետե առաջանում է կրոնը: Պաշտվում են արևի, լուսնի, ջրի, պտղաբերության ու սիրո և այլ աստվածներ ու աստվածուհիներ: Ամրանում է անդրշիրիմյան կյանքի այն հավատը, ըստ որի, երբ մարդը մահանում է, նրա ոգին չի մեռնում, այլ շարունակում է ապրել մի ուրիշ կյանքով:
Մարդու այդ հավատալիքներն արտացոլվել են նախնադարյան արվեստի մեջ: Մեզ են հասել մեծ և փոքր` քարից ու կավից, մետաղից ու եղջուրից կամ ոսկրից պատրաստված արձաններ ու նկարներ: Առանձնապես գեղեցիկ են Սևանա լճի մոտերքում` Գեղամա լեռներում, Սյունիքում ժայռերի վրա արված նկարները` ժայռապատկերները: Դրանց մեջ կան տարբեր կենդանիների, մարդկանց, բույսերի պատկերները կամ կռվի, որսի և երկնային մարմինների (արև, լուսին) հետ կապված տեսարաններ:
